Avusturya Medeni Kanunu (ABGB) açıkça söylüyor: Hayvanlar eşya değildir. Yine de bazı hukuk alanlarında, örneğin boşanmada, onlara özel kurallar henüz yok. Bu yüzden köpekler ve kediler boşanma sonrası paylaşım sürecinde çoğu zaman eşya gibi değerlendiriliyor.
Boşanma ve paylaşım: hakkaniyet ilkesi
Boşanmada eşlerin evlilik süresince kullandığı her şey paylaşılır. Buna yalnızca mobilya ya da otomobil değil, birlikte edindikleri evcil hayvanlar da dahil.
Birinin evlilikten önce sahip olduğu hayvanlar ya da rehber köpekler veya terapi köpekleri gibi yalnızca kişisel kullanıma yönelik hayvanlar paylaşılmaz.
Hayvanın kimde kalacağına mahkeme hakkaniyet ilkesine göre karar verir. Avukatlar Levente B. Bräuer-Nagy ve Alina Prochaska'nın “Der Standard”a açıkladığına göre belirleyici olan, hayvanla kimin daha yakın duygusal bağı olduğu ve beslenmesiyle, bakımıyla ve günlük ihtiyaçlarıyla çoğunlukla kimin ilgilendiği.
Uygulamadan bir örnek
Avusturya Yüksek Mahkemesi (OGH) bu konuda 2022'de görüş bildirdi. Boşanmış bir adam, evlilik sırasında edinilen kediyi almak istiyordu; çünkü ona daha çok kendisinin baktığını ve daha yakın bir bağ kurduğunu düşünüyordu. Eski eşi ise kediye neredeyse tek başına baktığını ve onunla özel, yakın bir bağ kurduğunu iddia etti.
OGH şunu vurguladı: Hayvanlar hukuken eşya olmasa da paylaşım sürecinde eşya gibi ele alınır. Belirleyici olan hayvanı kimin satın aldığı değil, hakkaniyet ilkesine göre ona gerçekte kimin daha çok baktığı, özen gösterdiği ve ilgilendiği.
Belirleyici olan hayvanı kimin satın aldığı değil, ona gerçekte kimin baktığıdır.
Mahkeme karar vermek için delil toplar: Tarafları ve olası tanıkları dinler, hayvanı düzenli olarak kimin beslediğini, bakımını yaptığını ya da veterinere götürdüğünü inceler; fotoğraflardan, mesajlardan veya veteriner belgelerinden de yararlanabilir. Böylece günlük hayatta hayvanla gerçekte kimin ilgilendiğine ve insan ile hayvan arasındaki bağın nasıl olduğuna dair olabildiğince net bir tablo ortaya çıkar. Mülkiyet belgeleri ya da satın alma fiyatı belirleyici değil. Mahkeme yalnızca hayvan koruma gerekçeleriyle duygusal bağ ölçütünden ayrılabilir.
Somut davada OGH henüz nihai kararı vermedi: İstinaf mahkemesinin kararını kısmen bozdu ve dosyayı yeniden karar verilmek üzere ilk derece mahkemesine geri gönderdi. “Der Standard”ın hatırlattığına göre ilk derecede kedi adama verilmişti, ancak bu geçici bir karardı.
OGH böylece önemli bir hukuki ilke koydu: Mesele mülkiyet belgeleri ya da fiyat değil, duygular ve sorumluluk – hayvan sahiplerinin uzun zamandır bildiği bir şeyin hukuken tanınması.
Evli olmayan çiftlerde durum nasıl?
Evli olmayan çiftlerde durum farklı. Evli eşlerdeki gibi yasal paylaşım kuralları yok; belirleyici olan, hayvanın hukuki sahibinin kim olduğu. Köpeği satın alan ya da kediyi hediye olarak alan, ilişki bittikten sonra da sahibi olarak kalır. Hayvan birlikte satın alındıysa, uygulamada satış sözleşmesinde ya da aşı karnesinde sahip olarak kimin kayıtlı olduğuna bakılır.
Ayrılık başlı başına zor, sevilen bir evcil hayvan söz konusu olduğunda daha da zor. Evli çiftlerde hakkaniyet ilkesi belli bir adil değerlendirmeye imkân tanırken, evli olmayan çiftlerde mülkiyet hakkı katı biçimde geçerli. Uygulamada bu şu anlama geliyor: Evcil hayvanın kime ait olduğu ve sorun çıkarsa ona kimin bakacağı önceden ne kadar net kararlaştırılırsa, sonunda o kadar az çatışma yaşanır.