قانون مدنی اتریش (ABGB) روشن می‌گوید: حیوانات شیء نیستند. با این حال، در برخی حوزه‌های حقوقی، مثلاً در طلاق، هنوز قواعد ویژه‌ای برای آنها وجود ندارد. از این رو سگ‌ها و پشک‌ها در روند تقسیم پس از طلاق اغلب مانند شیء بررسی می‌شوند.
طلاق و تقسیم: اصل انصاف
هنگام طلاق هر چیزی که همسران در دوران ازدواج استفاده کرده‌اند تقسیم می‌شود؛ نه تنها فرنیچر یا موتر، بلکه حیوانات خانگی‌ای که با هم گرفته‌اند.
حیواناتی که یکی از آنها پیش از ازدواج داشته یا حیواناتی که تنها برای استفادهٔ شخصی‌اند، مانند سگ‌های راهنما یا سگ‌های درمانی، تقسیم نمی‌شوند.
اینکه حیوان نزد چه کسی بماند، محکمه بر پایهٔ اصل انصاف تصمیم می‌گیرد. به توضیح وکیلان لِوِنته ب. بروئر-ناگی و آلینا پروخاسکا به روزنامهٔ «دِر اشتاندارد»، تعیین‌کننده این است که چه کسی پیوند عاطفی نزدیک‌تری با حیوان دارد و بیشتر چه کسی به غذا، مراقبت و کارهای روزمرهٔ آن رسیدگی کرده است.
نمونه‌ای از عمل
ستره محکمهٔ اتریش (OGH) در سال ۲۰۲۲ به این پرسش پرداخت. مردی طلاق‌گرفته می‌خواست پشکی را که در دوران ازدواج گرفته شده بود نگه دارد، چون معتقد بود بیشتر از آن مراقبت کرده و پیوند نزدیک‌تری با آن دارد. همسر پیشینش می‌گفت تقریباً به‌تنهایی از پشک مراقبت کرده و با آن پیوندی ویژه و نزدیک ساخته است.
ستره محکمه تأکید کرد: اگرچه حیوانات از نظر حقوقی شیء نیستند، در روند تقسیم مانند شیء با آنها رفتار می‌شود. تعیین‌کننده این نیست که چه کسی حیوان را خریده، بلکه – بر پایهٔ اصل انصاف – این است که چه کسی واقعاً بیشتر از آن مراقبت کرده و به آن توجه داشته است.
تعیین‌کننده این نیست که چه کسی حیوان را خریده، بلکه این است که چه کسی واقعاً از آن مراقبت کرده است.
محکمه برای تصمیم‌گیری مدرک جمع می‌کند: طرفین و شاهدان احتمالی را می‌شنود، بررسی می‌کند چه کسی به‌طور منظم به حیوان غذا داده، از آن مراقبت کرده یا آن را نزد داکتر حیوانات برده است، و می‌تواند از عکس‌ها، پیام‌ها یا اسناد داکتر حیوانات نیز استفاده کند. به این ترتیب تصویری هرچه دقیق‌تر پدید می‌آید از اینکه چه کسی در زندگی روزمره واقعاً مراقب بوده و پیوند انسان و حیوان چگونه بوده است. مدارک مالکیت یا قیمت خرید تعیین‌کننده نیستند. محکمه تنها به دلایل حمایت از حیوانات می‌تواند از معیار پیوند عاطفی چشم بپوشد.
در این پروندهٔ مشخص، ستره محکمه هنوز تصمیم نهایی نگرفته است: حکم محکمهٔ استیناف را تا حدی لغو کرد و پرونده را برای تصمیم دوباره به محکمهٔ ابتدایی فرستاد. به یادآوری «دِر اشتاندارد»، در محکمهٔ ابتدایی پشک به مرد سپرده شده بود، اما این یک تصمیم موقت بود.
با این کار ستره محکمه یک اصل حقوقی مهم بنا نهاد: موضوع مدارک مالکیت یا قیمت نیست، بلکه احساس و مسئولیت است – به رسمیت شناختن حقوقی چیزی که صاحبان حیوانات مدت‌هاست می‌دانند.
وضع زوج‌های ازدواج‌نکرده چگونه است؟
نزد زوج‌های ازدواج‌نکرده وضع فرق می‌کند. قواعد قانونی تقسیم مانند همسران وجود ندارد و تعیین‌کننده این است که مالک قانونی حیوان کیست. کسی که سگ را خریده یا پشک را هدیه گرفته، پس از جدایی هم مالک آن می‌ماند. اگر حیوان را با هم خریده باشند، در عمل دیده می‌شود که چه کسی در قرارداد خرید یا کارت واکسین به‌عنوان مالک ثبت شده است.
جدایی به‌خودی‌خود سخت است، به‌ویژه وقتی پای حیوان خانگی محبوب در میان باشد. نزد همسران، اصل انصاف امکان نوعی ارزیابی منصفانه را می‌دهد، اما نزد زوج‌های ازدواج‌نکرده حق مالکیت به‌سختی اجرا می‌شود. در عمل این یعنی: هرچه از پیش روشن‌تر توافق شود که حیوان از آنِ کیست و در صورت مشکل چه کسی از آن مراقبت می‌کند، در پایان درگیری کمتری پیش می‌آید.