از امید به ادغام تا سیاست مجازات
سباستیان کورتس فعالیت سیاسی خود را در سطح فدرال بهعنوان وزیر دولت در امور ادغام آغاز کرد. در سال ۲۰۱۱ این سیاستمدار جوان ÖVP بر ارتباط با جوانان و بهتر شدن فرصتهای آموزشی آنان تأکید داشت. همزمان دانستن آلمانی را شرط ادغام موفق میدانست.
بعدها وزیر خارجه، رهبر ÖVP و صدراعظم اتریش، یعنی رئیس حکومت، شد. بهتدریج اقدامات سختگیرانه بیشتر مطرح شدند: کورسهای اجباری آلمانی و ارزشهای اجتماعی، مجازات در پیوند با ادغام و محدود کردن مهاجرت.
کورتس نخست از فرصتها سخن میگفت؛ بعدها سیاست سختگیرانهاش در مهاجرت بیشتر شناخته شد. NEOS وعدهٔ روش دیگری داده بود. امروز تفاوت چقدر است؟
بدیل لیبرال با گذشتهای در حزب مردم
وقتی ماتیاس اشتـرولتس در سال ۲۰۱۲ حزب NEOS را تأسیس کرد، وعدهٔ تغییر در سیاست اتریش را داد. آزادی، گشودگی به اروپا، آموزش و فرصتهای برابر در مرکز پیام حزب بود. قرار بود اتریش مدرنتر و متنوعتر شود.
اما برخی چهرههای مهم NEOS پیش از آن در محیط حزب مردم ÖVP کار کرده بودند. اشتـرولتس با این حزب ارتباط کاری داشت. بیاته ماینل-رایزینگر، رهبر کنونی NEOS و وزیر خارجهٔ اتریش، نیز با سیاستمدار اروپایی ÖVP، اوتمار کاراس، و در شاخهٔ وین این حزب کار کرده بود.
پس ریشههای NEOS یکسان نبود: محیط ÖVP، دنیای تجارت و جریان لیبرال. «انجمن لیبرال» در سال ۱۹۹۳ به رهبری هایده اشمیت پس از جدایی از حزب آزادی اتریش (FPÖ) و مخالفت با سیاست یورگ هایدر دربارهٔ خارجیها تشکیل شد. این انجمن در سال ۲۰۱۴ با NEOS ادغام شد.
به این ترتیب افراد با تجربههای سیاسی متفاوت در یک حزب گرد آمدند. امروز کدام دیدگاه قویتر است: آزادی و تنوع یا قواعد و کنترل؟
NEOS پیشتر به سباستیان کورتس چه انتقادی داشت؟
در سال ۲۰۱۸ ماتیاس اشتـرولتس و بیاته ماینل-رایزینگر از حکومت فدرال فیروزهای ـ آبی بهشدت انتقاد کردند. به باور آنان، کاهش بودجهٔ برنامههای ادغام به جای حل مشکلات اجتماعی، آنها را بیشتر میکرد.
NEOS هدف «ادغام موفق» را در برابر سیاستی قرار داد که آن را «دمیدن بر آتش» میخواند. این حزب از حکومت وقت شهر وین، متشکل از سوسیالدموکراتها (SPÖ) و سبزها، نیز به دلیل نادیده گرفتن مشکلات انتقاد کرد.
اما NEOS آن زمان هم با همهٔ ممنوعیتها مخالف نبود. در ۲۰۱۸ ماینل-رایزینگر پیشنهاد کرد پوششهایی که انگیزهٔ دینی دارند برای کودکان زیر ۱۴ سال در کودکستانها و مکاتب ممنوع شوند. تفاوت این بود که NEOS در کنار ممنوعیت، سال دوم اجباری کودکستان، کمک بیشتر برای کودکان، مراکز تمامروز رایگان و نهادی برای مبارزه با تبعیض را نیز میخواست. به همین دلیل از «اقدامات عجولانه و عوامپسندانه» بدون برنامهٔ جامع ادغام انتقاد میکرد.
پس اختلاف بر سر مخالفت با هر نوع ممنوعیت نبود، بلکه دربارهٔ شکل قانون، رفتار برابر با ادیان و برنامههای حمایتی همراه آن بود. بحث ادامه یافت.
حجاب: نمونهای از تغییر لحن
در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۰ یانیک شِتی، سخنگوی وقت NEOS در امور ادغام، از تصمیم محکمهٔ قانون اساسی اتریش برای لغو ممنوعیت حجاب در مکاتب ابتدایی استقبال کرد.
او گفت ممنوعیت حکومت قبلی میان ادیان تبعیض ایجاد میکند. شِتی حزب ÖVP را متهم کرد که «برای به دست آوردن آرای FPÖ به سمت راست عوامپسندانه میرود» و گفت چنین ممنوعیتی در درازمدت به ادغام موفق کمک نمیکند.
پنج سال بعد، در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۵، همان یانیک شِتی همراه با نمایندگان ÖVP و SPÖ ممنوعیت تازهای برای حجاب دختران دانشآموز زیر ۱۴ سال معرفی کرد. NEOS میگوید قانون جدید شکل متفاوتی دارد، هدف آن حفاظت از دختران در برابر فشار دینی است و ایرادهای پیشین قانون اساسی نیز در نظر گرفته شدهاند. با این حال پرسش باقی است: چرا توجیه امروز تا این اندازه متفاوت به گوش میرسد؟
در نوامبر ۲۰۲۶ شِتی خود پذیرفت که نظرش دربارهٔ بعضی مسائل، از جمله حجاب، تغییر کرده است. دلیلش این بود که اتریش تغییر کرده و سیاست نیز باید تغییر کند.
بیاته ماینل-رایزینگر: از فرصتها تا سختگیری بیشتر
رهبر NEOS هم دربارهٔ تغییر دیدگاه خود صحبت کرده است. او در سال ۲۰۲۲ پذیرفت که نظرش در مورد مهاجرت در مقایسه با ۲۰۱۵ «تا اندازهای» تغییر کرده است. او خواهان دفاع جدیتر از آزادی و تکثرگرایی شد، اما همچنان بر وعدهٔ فرصتهای برابر تأکید داشت.
بنابراین حتی پیش از ورود به حکومت فدرال، موضع او ترکیبی از فرصتهای لیبرال، قواعد مهاجرت و کنترل بیشتر بود. او همچنین میگفت اقتصاد اتریش به مهاجرت نیروی کار نیاز دارد.
لحن سختگیرانه تنها پس از ورود به حکومت آغاز نشد. در نوامبر ۲۰۲۴ روزنامهٔ Der Standard دربارهٔ سند دهمادهای NEOS برای گفتوگوهای تشکیل ائتلاف گزارش داد. یکی از خواستهها «آلمانی پیش از مهاجرت به اتریش» بود.
اینجا یک تنش دیده میشود: NEOS میخواهد متخصصان بینالمللی را جذب کند، اما همزمان دربارهٔ شرطهای اضافی برای ورود آنان بحث میکند. کشوری که هر بار شرط تازهای میگذارد تا چه اندازه باز میماند؟
وین: اکنون خود حزب هم باید پاسخگو باشد
در وین بهخوبی دیده میشود که پس از ورود یک حزب به حکومت چه چیزی تغییر میکند. از نوامبر ۲۰۲۰ NEOS همراه با حزب سوسیالدموکرات (SPÖ) شهر وین را اداره میکند. کریستوف ویدرکر نخست مسئول آموزش و ادغام بود. وقتی در ۲۰۲۵ به حکومت فدرال رفت، بتینا اِمرلینگ و سلما آراپوویچ نقشهای مهمتری در NEOS وین گرفتند.
NEOS دیگر فقط خواسته مطرح نمیکند؛ اکنون در تصمیمگیری نیز شریک است. مقایسهٔ سخنان گذشته و امروز سلما آراپوویچ در این زمینه جالب است.
آراپوویچ، رئیس کنونی فراکسیون NEOS در شورای شهر وین که نقش پارلمان ایالت وین را نیز دارد، در بوسنیا و هرزگوین زاده شد و هنگام جنگ با خانوادهاش به اتریش آمد. او در مصاحبهای با مجلهٔ KOSMO در ۲۰۲۰ توضیح داد چرا وارد سیاست شد.
در آن زمان از سیاستمدارانی که مهاجران را مقصر مشکلات مکاتب، خدمات صحی و مسکن میدانستند بهشدت انتقاد کرد. بهویژه ناراحت بود که احزاب حاکم چنین میکنند، در حالی که خود توان تغییر اوضاع را دارند. پیامش روشن بود: به جای مقصر دانستن مهاجران، مسئولیت سیاسی خود را بپذیرید.
امروز آراپوویچ رهبری فراکسیون حزبی را دارد که از سال ۲۰۲۰ در ادارهٔ وین شریک است. بنابراین انتقاد گذشتهٔ او معیاری برای سنجش کار امروز حزبش نیز هست.
در اپریل ۲۰۲۵ او در گفتوگو با Die Presse دربارهٔ مشکلات زبان آلمانی در مکاتب و کودکستانهای وین صحبت کرد. به مجازاتهای اضافی در برنامهٔ حکومت فدرال اشاره کرد؛ از جمله احتمال کاهش کمکهای اجتماعی برای پدر و مادرهایی که به ادغام یا آموزش آلمانی فرزندانشان توجه نمیکنند. او گفت: «یاد گرفتن آلمانی اصلاً نباید اختیاری باشد.» این سخن درخواست صریح قطع کمکها نبود، اما مجازات را بهعنوان یکی از پاسخهای سیاسی مطرح کرد.
در اکتبر ۲۰۲۶ NEOS وین دوباره بر ادغام اجباری تأکید کرد. مسئول سازمانی حزب، فیلیپ کِرن، از پیامدهای نپذیرفتن دوامدار ادغام سخن گفت. آراپوویچ بر قواعد روشن، آلمانی و همکاری والدین تأکید کرد و در کنار آن از فرصتهای برابر و حمایت اضافی زبانی هم یاد کرد.
تجربهٔ شخصی مهاجرت، آراپوویچ را ملزم به دیدگاه سیاسی خاصی نمیکند. کسانی که خود مهاجر بودهاند نیز حق دارند قواعد سختگیرانه بخواهند. اما تفاوت لحن او جلب توجه میکند: در سال ۲۰۲۰ به احزاب حاکم هشدار میداد که مهاجران را مقصر ندانند. امروز بهعنوان نمایندهٔ یک حزب حاکم از همکاری ناکافی والدین و مجازاتهای احتمالی سخن میگوید. آراپوویچ 2.0.
کسی که بهدرستی دیگران را از مقصر دانستن مهاجران برحذر میدارد باید با نتیجهٔ کار خودش نیز سنجیده شود.
پرسش این است که آراپوویچ چگونه انتقاد پیشین خود را با نقش امروزش پیوند میدهد: آیا مشکلات مکاتب وین به همان روشنی که وظیفهٔ والدین دانسته میشوند، مسئولیت سیاستمداران نیز شمرده میشوند؟ و NEOS در نزدیک به شش سال حضور در حکومت وین خودش چه چیز را بهتر کرده است؟ چندان چیزی نه. کسی که بهدرستی دیگران را از مقصر دانستن مهاجران برحذر میدارد باید با نتیجهٔ کار خودش نیز سنجیده شود.
شهر صرفهجویی میکند، اما ادغام بیشتری میخواهد
موضوع پول این تنش را روشنتر میکند. حکومت شهر وین برای بودجهٔ ۲۰۲۶ کاهش حدود ۱۰ تا ۱۵ درصدی انواعی از کمکها و یارانهها را اعلام کرد. صندوق اجتماعی وین (FSW)، که خدمات اجتماعی را تمویل میکند، نیز باید در صرفهجویی سهم بگیرد.
همزمان NEOS وین خواهان قواعد سختتر ادغام است: حمایت زبانی اجباری، مدیریت بیشتر محل سکونت پناهجویان و مقررات پیشنهادی دربارهٔ زبانهایی که کودکان در گروههای کودکستان به کار میبرند.
آلمانی برای مکتب، کار و زندگی روزمره مهم است. اما تنها با دستور قانون نمیتوان زبان یاد گرفت. کسی که آلمانی میخواهد باید کورس فراهم کند. کسی که کار میخواهد باید راه آموزش حرفهای و دسترسی به شغل را باز کند. کسی که والدین را مکلف میسازد باید از خانوادههای نیازمند نیز حمایت کند.
کسی که آلمانی میخواهد باید کورس فراهم کند.
اما پرسش پابرجاست: درخواست ادغام بیشتر با کاهش خدمات اجتماعی چگونه سازگار میشود؟ NEOS در ۲۰۱۸ خود علیه کاهش بودجهٔ برنامههای ادغام هشدار داده بود. آیا این انتقاد امروز هم اعتبار دارد؟ NEOS 2.0.
زبان سیاسی NEOS تغییر کرده است
در گذشته پیامهای عمومی بیشتر بر فرصتها و حمایت تمرکز داشتند. امروز واژههای مکلفیت و پیامد بیشتر شنیده میشوند.
در ۲۰۱۸ NEOS از کاهش بودجهٔ ادغام انتقاد میکرد و به جای ممنوعیتهای جداگانه، برنامهٔ جامع میخواست. البته همان زمان ممنوعیت پوشش دینی برای کودکان زیر ۱۴ سال را با عبارتی بیطرف نسبت به ادیان پیشنهاد کرده بود و میخواست آموزش و مبارزه با تبعیض نیز بخشی از برنامه باشد.
در ۲۰۲۶ یانیک شِتی از طرح قانونی حکومت فدرال برای ادغام اجباری پشتیبانی میکند. این طرح برنامههای فردی ادغام، بررسیهای منظم و پیامدهایی برای کسانی دارد که آگاهانه و بهطور مکرر از همکاری خودداری کنند. این طرح حکومت است، نه طرح شخصی شِتی.
در عنوان مصاحبهای با Der Standard در سپتامبر ۲۰۲۶، از شِتی نقل شد: «میترسیدیم بعضی موضوعات را مطرح کنیم، چون ممکن بود FPÖ را قویتر کنیم.» این جمله قابل توجه است. ظاهراً شِتی انتقاد میکند که در گذشته برخی مشکلات به اندازهٔ کافی آشکار مطرح نمیشدند. خواستههای امروزی NEOS نشان میدهد که این حزب چه راهحلهایی پیشنهاد میکند.
با این حال جمله قابل توجه است. موضوع فقط این نیست که سیاستمداران از کدام مشکلات حرف میزنند؛ مهم است چه کسی را مسئول میدانند و چه راهحلی ارائه میکنند. شباهت با مسیر سباستیان کورتس همینجا دیده میشود.
NEOS در چند تاریخ: نخست گشودگی، سپس «قانون و نظم»؟
- ۲۰۱۲شروع لیبرالآزادی، گشودگی و شیوهٔ تازهٔ سیاست.
- ۲۰۱۸فرصت به جای کاهش بودجهانتقاد از کاهش کمکهای ادغام زیر حکومت کورتس، هرچند خواستههای سختگیرانه نیز وجود داشت.
- ۲۰۲۰مهاجران را قربانی سرزنش نکنیدآراپوویچ از مقصر دانستن مهاجران انتقاد میکند؛ NEOS وارد حکومت وین میشود.
- ۲۰۲۲تغییر نسبی دیدگاهماینل-رایزینگر میپذیرد که نظرش دربارهٔ مهاجرت تغییر کرده است.
- ۲۰۲۴آلمانی و «ارزشهای ما»پیش از پیوستن به حکومت فدرال، شرطهای سختتری در سند NEOS مطرح میشود.
- ۲۰۲۵از اپوزیسیون به حکومتNEOS در حکومت فدرال شریک میشود و مکلفیتها اهمیت بیشتری مییابند.
- ۲۰۲۶کاهش بودجه بهجای فرصتهاحمایت از طرح حکومت با برنامههای ادغام و پیامدهای خودداری از همکاری.
چه اندازه از سباستیان کورتس در NEOS امروز دیده میشود؟
کورتس و NEOS گذشتههای سیاسی متفاوت دارند. کورتس در حزب محافظهکار ÖVP رشد کرد؛ NEOS بهعنوان بدیل لیبرال در برابر احزاب قدیمی شکل گرفت.
با این حال شباهتهایی وجود دارد. هر دو دربارهٔ آموزش و مشارکت اجتماعی سخن گفتند و از آغاز بر اهمیت زبان آلمانی تأکید داشتند. با گذشت زمان، ممنوعیتها، کنترل دولتی و مجازاتها جای برجستهتری پیدا کردند.
NEOS زمانی ÖVP کورتس را به دلیل ممنوعیت تبعیضآمیز حجاب و روش عوامپسندانهاش انتقاد میکرد. امروز از ممنوعیتی در مورد حجاب اسلامی و قانونی با مکلفیتهای ادغام حمایت میکند. این قوانین از نظر حقوقی یکسان نیستند، اما تنش سیاسی آشکار است.
NEOS میگوید اتریش تغییر کرده و سیاست باید به چالشهای تازه پاسخ دهد. این توضیح خود حزب است، ولی به همهٔ پرسشها پاسخ نمیدهد.
کسی که ادغام میخواهد باید بیشتر از قواعد عرضه کند: آزادی، فرصتهای برابر و کمک واقعی. NEOS زمانی با همین وعدهها شناخته شد. پس پرسش این نیست که آیا اتریش حق دارد ادغام را مطالبه کند؛ پرسش این است که سیاست امروز NEOS چه تفاوتی با سیاستی دارد که دیروز نقد میکرد؟
سیاست امروز NEOS چه تفاوتی با سیاستی دارد که دیروز نقد میکرد؟
شاید NEOS یکشبه به حزب دیگری تبدیل نشده باشد؛ شاید اولویتهایش از وعدههای یک حزب تازه به خواستههای یک حزب حاکم تغییر کرده باشد. باید عملکردش را نه فقط با قواعدی که وضع میکند، بلکه با فرصتهایی که واقعاً برای مردم فراهم کرده است سنجید. NEOS 2.0.

