قیمت مواد غذایی در اتریش در سال‌های اخیر با سرعتی باورنکردنی بالا رفته است؛ مواد اساسی تا ۵۰ فیصد گران‌تر از سال ۲۰۱۹ شده‌اند، در حالی که معاش‌ها تنها ۲۵ فیصد افزایش یافته‌اند. افزون بر این، مصرف‌کنندگان اتریشی به اصطلاح «اضافه‌قیمت اتریشی» را هم می‌پردازند که به خاطر آن همان اجناس در اینجا تا یک‌چهارم گران‌تر از آلمان است. زنجیره‌های بزرگ به جای کمک واقعی، توهم تخفیف می‌فروشند: استیکرهای تخفیف، آفرها و کارت‌های وفاداری که مشتریان را بیشتر به خریدهای غیرضروری می‌کشانند تا به صرفه‌جویی واقعی. به همین دلیل وزارت امور اجتماعی به خاطر تخفیف‌های گمراه‌کننده علیه Billa، Spar، Hofer و Lidl دعوی ثبت کرد، در حالی که سازمان‌های مصرف‌کننده هشدار می‌دهند این نظام در واقع شفافیت قیمت‌ها را از بین می‌برد. پشت این ترفندهای بازاریابی چه پنهان است و مشتریان چگونه می‌توانند از خود محافظت کنند؟
توهم صرفه‌جویی و تخفیف‌های دروغین
به نوشتهٔ روزنامهٔ وینی Der Standard، استیکرهای تخفیف Billa و Spar در عمل به‌ندرت سودی دارند. مشتریان اغلب تنها برای «استفاده» از تخفیف سراغ اجناس گران‌تر می‌روند و در نهایت بیشتر خرج می‌کنند. همهٔ اینها احساس صرفه‌جویی ایجاد می‌کند، در حالی که هزینه در واقع بالا رفته است.
وزارت امور اجتماعی نیز به این مشکل واکنش نشان داد و چهار زنجیرهٔ بزرگ – Billa، Spar، Hofer و Lidl – را به خاطر تخفیف‌های دروغین به دادگاه کشاند. بر اساس قانون، فروشندگان موظف‌اند در هر آفر پایین‌ترین قیمت ۳۰ روز گذشته را نشان دهند. اگر فروشنده قیمت را پیش‌تر بالا برده و سپس پایین آورده باشد، تصور ساختگی یک صرفه‌جویی بزرگ پدید می‌آید. وزیر کورینا شومان (SPÖ) گفت مردم به «قوانین روشن و منصفانه» نیاز دارند، چون سال‌هاست زیر بار هزینه‌های بالای مواد غذایی‌اند.
تغییرات در نظام Billa و واکنش رقیبان
Billa وقتی تصمیم گرفت استیکرها تنها برای اعضای باشگاه امتیازی Jö معتبر باشد، مشتریان را بیشتر ناراحت کرد. کسی که کارت یا اپلیکیشن ندارد، قیمت کامل می‌پردازد. این کار خشم مشتریان سالمند و کسانی را که از موبایل هوشمند استفاده نمی‌کنند برانگیخت. گروه Rewe می‌گوید این تغییر لازم بود، چون مشتریان از استیکرها سوءاستفاده می‌کردند. Spar با همان مدل قبلی ادامه می‌دهد، Hofer اصلاً نظام استیکر ندارد و Lidl می‌گوید قانون را رعایت می‌کند، اما هنوز متن دعوی را دریافت نکرده است.
کوردولا سرها، کارشناس تجارت، به مشتریان توصیه می‌کند فریب پوسترهای بزرگ آفر را نخورند، بلکه به قیمت هر کیلوگرام یا لیتر نگاه کنند و چند فروشگاه را مقایسه کنند. به گفتهٔ او، فروشندگان تخفیف‌های یک طرف را اغلب با قیمت‌های بالاتر در طرف دیگر جبران می‌کنند.
چرا مواد غذایی در اتریش این قدر گران است؟
مجلهٔ Kontrast یادآوری می‌کند که قیمت مواد اساسی از ۲۰۱۹ تا امروز بیش از ۳۰ فیصد بالا رفته و اجناس ارزان و برندهای خود فروشگاه‌ها حتی دو برابر گران شده‌اند. یکی از دلیل‌ها «اضافه‌قیمت اتریشی» است: شرکت‌های بین‌المللی با کشورهای کوچک مانند بازارهایی رفتار می‌کنند که می‌توان در آنها بیشتر خواست، بنابراین همان جنس در اینجا تا ۲۵ فیصد گران‌تر از آلمان است. بر اساس ارقام Kontrast، یک خانوادهٔ متوسط اتریشی سالانه حدود ۱۰۰۰ یورو بیشتر از یک خانوادهٔ آلمانی برای مواد غذایی خرج می‌کند.
با آنکه انستیتوت‌های اقتصادی از سال ۲۰۲۲ دربارهٔ گرانی بی‌سابقه هشدار داده بودند، حکومت آن زمان نخواست کنترول قیمت را اجرا کند. کشورهای دیگر، مانند هسپانیه یا پرتگال، قیمت‌ها را ثابت نگه داشتند یا مالیات بر مواد اساسی را برداشتند، در حالی که اتریش همه چیز را به بازار سپرد.
راه‌حل‌های ممکن و آنچه مشتریان می‌توانند انجام دهند
با این حال راه‌حل‌هایی وجود دارد. یکی ایجاد یک بانک معلومات عمومی با همهٔ قیمت‌ها و آفرهاست تا مشتریان بتوانند پیشنهادها را مقایسه کنند. دیگری کنترول سخت‌تر تخفیف‌هاست، زیرا بسیاری از آفرها بر پایهٔ قیمت‌های مصنوعی بالا ساخته می‌شوند. گرانی پنهان هم هست – همان بسته با محتوای کمتر – که مانند فرانسه باید به‌روشنی نشانه‌گذاری شود. در سطح اتحادیهٔ اروپا می‌توان حق تولیدکنندگان برای خواستن قیمت‌های متفاوت در کشورهای عضو را لغو کرد. در کوتاه‌مدت کاهش مالیات بر مواد اساسی ممکن است و در درازمدت بازگشت کنترول دولتی بر قیمت‌ها.
به مصرف‌کنندگان توصیه می‌شود همیشه به قیمت هر کیلوگرام یا لیتر نگاه کنند، نه تنها به مبلغ کلی. مقایسهٔ چند فروشگاه ارزشش را دارد، چون حتی تفاوت‌های کوچک در اجناس جداگانه سالانه صدها یورو می‌شود. اگر جنسی در آفر است، خوب است بررسی شود که آیا پیش‌تر ارزان‌تر نبوده، زیرا این کار اغلب نشان می‌دهد که تخفیف، تخفیف واقعی نیست. و به‌ویژه باید مراقب گرانی پنهان بود: همان بسته به معنای همان مقدار نیست.
در پایان این پرسش باقی می‌ماند: آیا استیکرهای تخفیف واقعاً از جیب ما محافظت می‌کنند یا تنها ما را سرگرم می‌کنند در حالی که برای غذای روزبه‌روز گران‌تر پول می‌پردازیم؟ اگر به Der Standard، انجمن‌های مصرف‌کننده، وزارت و تحلیل‌های مجلهٔ Kontrast باور کنیم، پاسخ روشن است – این یک توهم بازاریابی است. و توهم‌ها، هر قدر رنگارنگ و چسبانده باشند، یخچال را پر نمی‌کنند.